In de kern is een obligatie heel simpel: het is een lening. Overheden en bedrijven hebben constant geld nodig om te investeren, wegen aan te leggen of schulden af te lossen. In plaats van naar de bank te gaan, vragen ze geld aan beleggers.
Als jij een obligatie koopt, leen je jouw geld uit aan de uitgevende instelling. In ruil daarvoor krijg je twee beloftes:
Je ontvangt periodiek een vaste rentevergoeding (de couponrente).
Aan het einde van de rit (de looptijd) krijg je je volledige inleg (de hoofdsom) terug.
Dit maakt de geldstroom bij obligaties voorspelbaar. Je weet vooraf precies wat je krijgt en wanneer, zolang de tegenpartij niet failliet gaat. Dit vaste karakter maakt ze een populair instrument voor wie zoekt naar stabiliteit.
Dit is het mechanisme dat veel beleggers verwarrend vinden, maar het is de sleutel tot succesvol obligatiebeleggen. Er is een tegengestelde relatie tussen de marktrente en de obligatiekoers. Zie het als een wipwap: als de rente stijgt, daalt de koers van bestaande obligaties. Als de rente daalt, stijgt de koers.
Hoe werkt dit?
Stel, je koopt een obligatie van 1.000 euro met een coupon van 2%. Zolang de marktrente ook 2% is, is jouw obligatie precies 1.000 euro waard. Maar stel nu dat de marktrente stijgt naar 4%. Er worden nu nieuwe obligaties uitgegeven die 4% uitkeren.
Niemand wil jouw 'oude' obligatie van 2% nog kopen voor de volle 1.000 euro, want ze kunnen elders 4% krijgen. Wil je jouw obligatie toch verkopen? Dan moet je de prijs verlagen (bijvoorbeeld naar 900 euro). Voor de koper wordt het dan toch interessant, omdat hij minder betaalt voor diezelfde coupon, waardoor zijn effectief rendement (yield) stijgt.
Andersom geldt ook: als de marktrente daalt, worden jouw obligaties met een hoge coupon plotseling meer waard. Dit mechanisme noemt men renterisico.
Niet elke lening is even veilig. We verdelen de obligatiemarkt grofweg in drie categorieën.
Hierbij leen je geld aan een land. Leningen aan stabiele landen zoals Nederland of Duitsland worden gezien als de veiligste belegging die er is. De kans dat de Nederlandse staat zijn schulden niet terugbetaalt, is nihil. Omdat het risico zo laag is, is de couponrente op staatsleningen vaak wel lager dan bij bedrijven.
Bedrijven geven ook schuldpapier uit. Omdat een bedrijf failliet kan gaan, loop je hier meer risico dan bij de staat. Om beleggers te compenseren voor dit risico, bieden bedrijfsobligaties een hogere rente. Solide bedrijven zoals Shell of ASML betalen minder rente dan jonge, onzekere bedrijven.
Dit zijn obligaties van bedrijven met een lage kredietwaardigheid. De kans op wanbetaling is reëel. Om toch geld aan te trekken, moeten deze bedrijven zeer hoge rentes bieden. Dit lijkt op beleggen in aandelen: het kan veel opleveren, maar je kunt ook je inleg verliezen.
Hoewel obligaties veiliger zijn dan aandelen, zijn ze niet zonder gevaar. Het grootste gevaar (naast het renterisico) is dat de lener niet meer kan betalen. Dit heet het debiteurenrisico.
Om dit risico in te schatten, kijken we naar de kredietwaardigheid (rating). Onafhankelijke bureaus zoals Moody’s, Standard & Poor’s (S&P) en Fitch geven rapportcijfers aan landen en bedrijven.
AAA tot BBB: Dit is 'Investment Grade'. Zeer veilig tot redelijk veilig. De meeste pensioenfondsen mogen alleen hierin beleggen.
BB en lager: Dit is 'Speculative Grade' of 'Junk'. Hier is de kans op faillissement groter.
Check altijd de rating voordat je instapt. Een beloofd rendement van 8% klinkt leuk, maar als de rating CCC is, is de kans groot dat je je geld nooit terugziet.
Als de spaarrente stijgt, vragen beleggers zich vaak af: waarom zou ik moeilijk doen met obligaties als ik ook 3% op mijn spaarrekening krijg?
Het verschil zit in de looptijd en koerspotentie. De rente op je spaarrekening is variabel en kan volgende maand weer dalen. Met een obligatie zet je die rente voor 5, 10 of zelfs 30 jaar vast.
Daarnaast biedt een obligatie kans op koerswinst. Als de centrale banken de rente in de toekomst verlagen, stijgen jouw obligaties in waarde. Bij een spaarrekening blijft je saldo altijd gelijk (afgezien van de rentebijschrijving). Obligaties zijn dus flexibeler en bieden bescherming tegen een dalende rente in de toekomst.
Vroeger kocht je fysieke papieren met knipbare coupons. Tegenwoordig gaat alles digitaal, maar er zijn hobbels.
Losse obligaties kopen
Het direct kopen van één specifieke staats- of bedrijfsobligatie is voor particulieren vaak lastig. De minimale inleg is soms 1.000 euro, maar bij bedrijfsobligaties vaak zelfs 50.000 of 100.000 euro per stuk. Bovendien is de handel soms traag en zijn de kosten bij de broker relatief hoog.
De oplossing: Obligatie ETF's
Voor de meeste beleggers op Nedkoers.nl is een obligatie ETF de slimste keuze. Dit is een mandje waarin honderden of duizenden verschillende obligaties zitten.
Je spreidt direct je risico over vele landen of bedrijven.
Je kunt al instappen met kleine bedragen.
Het is liquide: je kunt op elke beursdag in- en uitstappen.
Als de marktrente stijgt, daalt de koers van de obligaties die je al in bezit hebt. Heb je een obligatie-ETF? Dan zul je de koers van die ETF zien dalen. Het voordeel is wel dat de rente die de ETF ontvangt (en doorgeeft aan jou) op termijn stijgt, omdat het fonds nieuwe obligaties koopt met die hogere rente.
Ja. Als je een obligatie tussentijds verkoopt wanneer de rente is gestegen, krijg je minder terug dan je inleg. Ook als het bedrijf failliet gaat (default), kun je (een deel van) je geld kwijt zijn. Bij veilige staatsleningen die je tot het einde van de looptijd aanhoudt, is het verliesrisico echter minimaal.
De couponrente is het vaste percentage dat je jaarlijks krijgt uitgekeerd over de nominale waarde (bijv. 3%). Het effectief rendement (yield) houdt ook rekening met de prijs die je voor de obligatie hebt betaald. Koop je een obligatie goedkoop (onder de koers van 100%), dan is je effectieve rendement hoger dan de coupon.
Obligaties zijn de ankers van je vermogen. Ze voorkomen dat je portefeuille alle kanten op schiet als het stormt op de beurs. Zeker naarmate je ouder wordt of je financiële doel dichterbij komt, wordt de rol van obligaties groter. Wil je weten welke obligatie-ETF's het beste passen in een Nederlandse portefeuille? Bekijk dan onze selectie en analyses hieronder.
