Zowel opties als futures vallen onder de noemer derivaten. Een derivaat is een financieel instrument dat geen eigenwaarde heeft, maar zijn waarde ontleent aan (afleidt van) een onderliggende waarde. Deze onderliggende waarde kan van alles zijn: een aandeel (zoals Philips of ASML), een index (zoals de AEX), een grondstof (goud, olie) of zelfs een valutapaar. Als de prijs van de onderliggende waarde beweegt, beweegt de prijs van het derivaat mee, vaak met een versterkt effect.
Een optie is een contract dat de koper het recht geeft – maar niet de plicht – om een onderliggende waarde te kopen of te verkopen tegen een vooraf vastgestelde prijs, binnen een bepaalde periode. Er zijn twee smaken:
Met een call optie koop je het recht om aandelen te kopen. Je speculeert hiermee op een stijging. Stijgt het aandeel boven de afgesproken prijs? Dan wordt jouw optie meer waard.
Met een put optie koop je het recht om aandelen te verkopen. Dit gebruik je als je verwacht dat de koers gaat dalen. Het fungeert als een soort prijsgarantie: zelfs als het aandeel crasht, mag jij het nog voor de (hogere) afgesproken prijs verkopen.
Om een optie te kopen, betaal je een prijs. Dit noemen we de optiepremie. Als koper is je risico beperkt tot deze premie. Wordt de optie waardeloos? Dan ben je je inleg kwijt, maar nooit meer dan dat.
Het verhaal verandert drastisch als je opties schrijven (verkopen) gaat. Als schrijver ontvang je de premie, maar ga je een verplichting aan. Schrijf je een call optie zonder dat je de aandelen bezit ('naked call writing')? Dan is je verliesrisico theoretisch onbeperkt. Als de koers explodeert, moet jij de aandelen tegen de torenhoge marktprijs kopen en goedkoop leveren. Dit is enkel terrein voor professionals.
Een futures contract (of termijncontract) werkt anders. Hierbij is er geen sprake van een recht, maar van een harde verplichting. Koper en verkoper spreken af om een hoeveelheid van een product te verhandelen op een vaste datum in de toekomst, tegen een nu vastgestelde prijs.
Futures zijn populair bij het handelen in indices (zoals de AEX-future) en grondstoffen. Een boer verkoopt een graan-future om zich te verzekeren van een vaste verkoopprijs; een speculant koopt die future in de hoop dat de graanprijs stijgt. In de praktijk wachten traders zelden tot de einddatum, maar sluiten ze het contract voortijdig om het prijsverschil in cash te verrekenen.
Handelen in futures vereist een margin verplichting. Omdat de contractwaarde vaak tienduizenden euro's bedraagt (bijvoorbeeld 200 x de AEX-stand), hoef je niet het hele bedrag op tafel te leggen. Je stort slechts een waarborgsom (margin) bij de broker. Dit creëert een enorme hefboom. Een kleine koersbeweging van de index heeft een gigantische impact op je gestorte margin.
Hoewel beide instrumenten hefboom bieden, is de werking fundamenteel anders:
Recht vs. Plicht: Een optiebezitter mag kiezen om uit te oefenen. Een futurehouder moet afwikkelen.
Kosten: Bij opties betaal je premie (die je kwijt bent). Bij futures betaal je geen premie, maar reserveer je margin.
Tijd: Een optie verliest elke dag waarde door het verstrijken van de tijd (tijdsverlies). Een future heeft hier geen last van; daar telt puur de koersbeweging.
De veelzijdigheid van derivaten maakt ze geschikt voor twee tegenstrijdige doelen.
Speculatie
Traders gebruiken de hefboom om met beperkt kapitaal grote winsten na te jagen. Met AEX opties kun je bijvoorbeeld inspelen op de cijfers van grote bedrijven of economisch nieuws. Je koopt volatiliteit en hoopt op beweging.
Hedging (Verzekeren)
Dit is de oorspronkelijke functie van derivaten. Een hedging strategie beschermt je vermogen. Stel, je bezit voor € 50.000,- aan aandelen en je vreest een beurscorrectie. Je kunt je aandelen verkopen, maar je kunt ook put opties kopen op de index. Als de beurs instort, worden je aandelen minder waard, maar stijgen je put opties in waarde. De winst op de opties compenseert het verlies op de aandelen. Zie het als een brandverzekering voor je portefeuille: je betaalt premie in de hoop dat je de verzekering nooit nodig hebt.
Om succesvol te handelen, moet je het jargon dromen.
Expiratie datum: De dag en het tijdstip waarop het contract afloopt. Voor veel opties en futures is dit de derde vrijdag van de maand. Op deze dag worden de posities afgewikkeld.
Uitoefenprijs (Strike): De prijs waartegen de onderliggende waarde gekocht of verkocht mag worden. De relatie tussen de huidige koers en de uitoefenprijs bepaalt of een optie 'In the Money' (geld waard) of 'Out of the Money' (waardeloos) is.
The Greeks (De Grieken): Dit zijn parameters die het risico van een optie aangeven. De Delta vertelt hoeveel de optieprijs beweegt als het aandeel € 1,- beweegt. De Theta geeft aan hoeveel waarde de optie per dag verliest puur door het verstrijken van de tijd. Dit tijdsverlies is de grootste vijand van de optiekoper.
Wat is het verschil tussen een optie en een warrant?
De werking is vergelijkbaar, maar de uitgevende instelling verschilt. Een optie wordt verhandeld op de beurs en uitgegeven door de markt (andere beleggers). Een warrant wordt uitgegeven door een bank. Hierdoor is er bij warrants geen centrale marktplaats en bepaalt de bank de prijs, wat soms minder transparant is.
Kan ik meer verliezen dan mijn inleg?
Bij het kopen van opties (long call of long put) kun je maximaal je inleg (de premie) verliezen. Bij het schrijven van opties en bij het handelen in futures kun je echter aanzienlijk meer verliezen dan je gestorte bedrag, afhankelijk van de margin-regels en 'negative balance protection' van je broker.
Wat gebeurt er op de expiratiedatum?
Als een optie op expiratie 'In the Money' is, wordt deze meestal automatisch uitgeoefend (cash settlement of levering aandelen). Is de optie 'Out of the Money', dan loopt deze waardeloos af en verdwijnt uit je portefeuille. Bij futures vindt er een verrekening plaats van het prijsverschil.
Handelen in opties en futures is topsport binnen de financiële wereld. Het biedt mogelijkheden tot bescherming en rendement die met gewone aandelen onbereikbaar zijn, maar de straf voor onwetendheid is groot. Begin nooit met derivaten zonder een gedegen kennis van de werking, de Grieken en de margin-verplichtingen. Raadpleeg onze broker-vergelijkingen om een platform te vinden dat de juiste educatie en analysetools biedt voor deze complexe producten.
